واسکولیت (Vasculitis) به مجموعهای از بیماریها گفته میشود که در آنها دیواره رگهای خونی دچار التهاب میشود. این التهاب میتواند رگهای کوچک، متوسط یا بزرگ را درگیر کند و باعث کاهش جریان خون به اندامها و بافتهای مختلف شود. بسته به نوع و محل رگهای درگیر، علائم و شدت بیماری بسیار متفاوت است.
علت دقیق واسکولیت همیشه مشخص نیست، اما معمولاً بهعنوان یک بیماری خودایمنی شناخته میشود؛ یعنی سیستم ایمنی بدن به اشتباه به رگهای خونی حمله میکند. در برخی موارد، عفونتها، داروها یا بیماریهای زمینهای مانند هپاتیت B و C میتوانند زمینهساز بروز این التهاب باشند.
علائم واسکولیت میتواند گسترده باشد و شامل تب، خستگی شدید، کاهش وزن، درد عضلانی و مفصلی، و بثورات پوستی شود. اگر رگهای خاصی درگیر شوند، علائم اختصاصیتر مانند مشکلات کلیوی، اختلالات بینایی، یا حتی مشکلات عصبی نیز دیده میشود. شدت علائم معمولاً به میزان و محل التهاب بستگی دارد.
انواع مختلفی از واسکولیت وجود دارد، از جمله Giant Cell Arteritis که معمولاً افراد مسن را درگیر میکند و میتواند باعث سردرد شدید و مشکلات بینایی شود، یا Granulomatosis with Polyangiitis که میتواند ریهها و کلیهها را تحت تأثیر قرار دهد. همچنین بیماریهایی مانند Polyarteritis Nodosa نیز در دسته واسکولیتهای سیستمیک قرار میگیرند.
تشخیص واسکولیت معمولاً با ترکیبی از آزمایش خون، بررسیهای تصویربرداری و در بسیاری موارد نمونهبرداری (بیوپسی) از بافت آسیبدیده انجام میشود. پزشکان به دنبال نشانههای التهاب سیستمیک و آسیب به اندامها هستند تا نوع دقیق بیماری مشخص شود و درمان مناسب انتخاب گردد.
درمان واسکولیت معمولاً شامل داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی مانند کورتیکواستروئیدها و داروهای قویتر مانند سیکلوفسفامید یا متوترکسات است. هدف درمان کاهش التهاب، جلوگیری از آسیب به اندامها و کنترل علائم است. در برخی موارد، درمان طولانیمدت لازم است تا از عود بیماری جلوگیری شود.
در مجموع، واسکولیت یک گروه پیچیده از بیماریهاست که اگر بهموقع تشخیص داده نشود میتواند عوارض جدی ایجاد کند. با این حال، پیشرفتهای پزشکی در زمینه داروهای ایمنیسرکوبگر باعث شده است که بسیاری از بیماران بتوانند بیماری خود را کنترل کرده و زندگی نسبتاً طبیعی داشته باشند.
